AI onthult: Romeinse steen in museum Heerlen is bordspel
Een team van onderzoekers heeft met hulp van AI achterhaald waarvoor een bijna 2000 jaar oude witte steen diende die in het bezit is van Het Romeins Museum in Heerlen. In het ovalen stuk kalksteen is een rechthoek gekerfd met daarbinnen vier schuine strepen. Onduidelijk was wat daarvan de bedoeling was. Onderzoekers hebben nu ontdekt dat het om een strategiespel gaat dat met pionnen van glas, bot of aardewerk werd gespeeld. Doel van het spel is het blokkeren van de pionnen van de andere speler. Zulke spellen waren al bekend uit de middeleeuwen. De vondst in Heerlen bewijst dat ze eeuwen eerder werden gespeeld dan tot nu toe aangenomen, aldus de onderzoekers. Het onderzoek begon met het maken van zeer gedetailleerde 3D-scans. "Die scans maken de sporen op de steen goed zichtbaar", zegt Luk van Goor van restauratieatelier Restaura in Heerlen. "Sommige ervan zijn een fractie van een millimeter dieper dan andere. Die sporen werden dus intensiever gebruikt. Ook zien we dat de randen van de steen mooi afgewerkt zijn, wat erop wijst dat dit een eindproduct is en niet een steen die nog verder bewerkt moest worden." Slijtagepatroon Voor het achterhalen van de spelregels werd AI ingezet. Dat gebeurde bij de Universiteit Maastricht waar een project loopt dat strategiespellen onderzoekt die in de loop der eeuwen zijn gespeeld. Medewerkers trainden AI-model Ludii met spelregels van zo'n honderd middeleeuwse of oudere spellen uit hetzelfde culturele gebied. "We vonden tientallen mogelijke spelregels", zegt onderzoeker Dennis Soemers. "Met die regels speelde Ludii tegen zichzelf en ontdekte zo een paar varianten die voor mensen leuk zijn om te spelen." Vervolgens keken de onderzoekers of de bewegingen van de pionnen overeenkwamen met de slijtage op de steen in het museum. Het spelen met één set regels leidt inderdaad tot het met de 3D-scans ontdekte slijtagepatroon. Geen twijfel mogelijk Volgens conservator Karen Jeneson van Het Romeins Museum is er geen twijfel mogelijk. "We hebben natuurlijk ook naar andere mogelijkheden voor het gebruik van de steen gekeken, zoals een decoratief element in de architectuur, maar we konden geen andere verklaring vinden. Het gaat dus echt om een onbekend spel uit de Romeinse tijd." Op de site van de Universiteit Maastricht staan de spelregels voor wie het spel zelf wil proberen.