Staatscommissie: uitspraken Tweede Kamer vergroten online discriminatie
Racisme en discriminatie nemen online toe na negatieve uitspraken van politici in de Tweede Kamer over bevolkingsgroepen. Het risico bestaat dat daardoor discriminerende taal in het publieke debat als steeds normaler wordt gezien. Dat meldt de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme na onderzoek van de Universiteit van Amsterdam. De onderzoekers analyseerden tienduizenden toespraken en interrupties in de Tweede Kamer van de afgelopen tien jaar. Ook keken ze naar krantenartikelen en bijna 3 miljoen opmerkingen onder video's van de YouTube-kanalen van De Telegraaf, NOS, NOS Jeugdjournaal en NU.nl. Voorzitter van de staatscommissie Joyce Sylvester zegt dat uitspraken via media en sociale media snel worden versterkt. "Het effect is dat uitspraken worden overgenomen door nationale kranten. Vervolgens zie je een explosie op de sociale media en daarmee worden dit soort uitspraken verder verspreid. Dan treedt er een soort normalisatie op en denken mensen: het is eigenlijk heel gewoon om dit soort uitspraken te doen." Wisselwerking Het onderzoek ging met name over de wisselwerking tussen politici, media en sociale media. Daarbij werd vooral gezien hoe op sociale media bepaalde negatieve uitspraken die in de Kamer worden gedaan, worden overgenomen. In mindere mate neemt de Kamer negatieve uitspraken over die online worden gedaan. Sylvester zegt dat die wisselwerking duidelijk aantoonbaar is. "We hebben dat directe verband getoetst. Wat je merkt is dat het explodeert: een uitspraak in de Kamer, vervolgens overgenomen in een nationale krant en daarna explodeert het op sociale media. Omgekeerd komt het trouwens ook voor dat discriminerende uitspraken op sociale media of in kranten worden gedaan en dat Kamerleden die overnemen." Volgens de commissie ontstaat hierdoor een negatieve spiraal waarin discriminerende taal steeds normaler wordt. Onder meer reacties op sociale media en in de Tweede Kamer op de Maccabi-rellen werden onderzocht. Sylvester noemt een voorbeeld over oud-vicepremier Sigrid Kaag. "Wilders noemde Kaag een heks. Vervolgens zie je dat dat wordt overgenomen op sociale media. En dan gaat het niet alleen over dat Sigrid Kaag een heks is, maar worden ook andere vrouwelijke politici zo aangeduid." Daarnaast gaat het mis in het gebruik van bepaalde terminologie. "In nationale kranten werd gesproken over 'Bulgarenfraude' of 'Polenfraude'. Vervolgens zie je dat politici dat woord gaan overnemen." Joden en moslims De wisselwerking is het sterkst bij uitingen over moslims en Joden en over de herkomst van mensen. Bij andere factoren die kunnen leiden tot discriminatie zoals geslacht, leeftijd, of de beperking die mensen hebben, is die wisselwerking er ook, maar in mindere mate, stelt de commissie. Op verzoek van de Tweede Kamer werd de Staatscommissie in 2022 ingesteld na het toeslagenschandaal. De commissie is onafhankelijk en heeft als taak om vier jaar onderzoek te doen naar discriminatie en racisme in de Nederlandse samenleving. Sylvester vindt dat verschillende partijen hun verantwoordelijkheid moeten nemen. "Ik denk dat het een taak is voor de voorzitter van de Tweede Kamer en voor de commissie die toeziet op de werkwijze om in te grijpen. Maar ook nationale kranten en socialemediaplatforms hebben een rol. Grijp proactief in als je ziet dat er discriminerende uitingen online komen."